«Бодунуң үезиниң оглу чораан…» Салчак Калбак-Хөрекович Токаның 120 харлаанынга

Салчак Калбак-Хөрекович Тока 1901 чылдың декабрь 15-те, Кыдат империязының Салчактар кожуунунга, хөй уругларлыг, ядыы арат Тас-Баштыгның эң хеймер оглу болуп төрүттүнген. Ооң чаш чораан чылдары, Каа-Хемниң каас-чараш бойдус чурумалдыг черлериниң бирээзи, кыжын-даа доңмас, шулурткайнып агып, бадып чыдар Мерген хемниң эриинге (амгы Каа-Хем кожууннуң Сарыг-Сеп суурунуң чоогунда чер), өске тыва уруглар-биле бир дөмей, чединмес, түреңги байдалга эрткен.

Салчак Тока тыва литератураның үндезилекчилериниң бирээзи. Прозаик, драматург. Ол чогаал ажылын 1930 чылда «Самбукайның чугаазы» деп баштайгы тыва тоожуну бижииринге киржилгези-биле эгелээн. 1931 чылда «Кинчини үзе шапканы» деп чогаалы парлаттынган. Ол-ла чылдарда «Херээжен» (1935), «Үүр даргазынга үш чыл болдум», «Дөңгүр-оол» (1938) деп шиилерни бижээн. Ол «Мээң сактыышкыным» (1941), «Тос чадырда» (1944), «Ада көрбээнин оглу көөр» (1963), «Чаа Тыва» (1964), «Ийи хемниң баштары» (1965), «Хайыраканчылар» (1971), «Чогаалдар чыындылары» (1976-1977) база оон-даа өске номнарның автору. Чогаал бижиир салым-чаяанныг болганы-биле делегейге сурагжаан ( 1943-1963 чылдарда) «Араттың сөзү» деп трилогияны бижээн. Ол чогаалының номнары 1951, 1967, 1968 чылдарда үнгүлээн. Бот-намдарлыг бо чогаал ССРЭ-ниң улустарының болгаш делегей чоннарының чээрби тос аңгы-аңгы дылдарында очулдуртунган. «Каргыга чорааным», «Бөрүлерни аңнаары» деп чечен чугаалары, «Тос чадырда» деп тоожузу тыва литератураның алдын фондузунда кирген.
1942 чылдан эгелеп Тыва Арат Республиканың, 1945 чылдан бээр ССРЭ-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү чораан. Тываның Улустуң чогаалчызы атты алган. Тываның совет чогаалчылар Эвилелиниң даргазы кылдыр база томуйлаткан.

Салчак Тока шылгараңгай күрүне ажылдакчызы чораан. Ол, 1944-1973 чылдарда, СЭКП Тыва обкомунуң бирги секретарынга ажылдаан. Ооң удуртулгазы-биле Тыва — ажыл-агыйның, культураның, эртем-билигниң бүгү адырларының талазы-биле бурунгаар хөгжүлдени чедип алган.